Czy można uniknąć zapłaty z gwarancji bankowej?
Kontrakty budowlane to gra o duże pieniądze.
Im większa inwestycja, tym większa pokusa nadużycia. I właśnie o tym jest ten artykuł - o sytuacji gdy inwestor sięga po gwarancję bankową bez rzeczywistych podstaw, i o tym czy wykonawca może temu zapobiec.
Sprawdź czy Twoja sytuacja wygląda tak:
- Inwestor skierował do banku żądanie wypłaty z gwarancji bankowej.
- Twoim zdaniem nie ma podstaw do uruchomienia gwarancji - kontrakt był wykonany należycie.
- Zastanawiasz się czy możesz to zablokować i w jaki sposób.
- Słyszałeś, że gwarancja "na pierwsze żądanie" jest niemal niemożliwa do zatrzymania.
Jeśli tak - czytaj dalej. Bo kilka asów w rękawie jednak masz, choć może nawet o tym nie wiesz.
Wolisz słuchać?
Spis treści
- Czym jest gwarancja bankowa i jak działa w budownictwie
- Gwarancja ubezpieczeniowa - czym różni się od bankowej
- Jak prawidłowo uruchomić gwarancję - forma i treść żądania
- Czy bank może odmówić wypłaty z gwarancji bankowej
- Inwestor nadużywa gwarancji - kiedy to możliwe i dlaczego
- Czy wykonawca może zablokować wypłatę z gwarancji bankowej
- Kiedy sąd wyda zakaz wypłaty z gwarancji - przegląd orzeczeń
Czym jest gwarancja bankowa i jak działa w budownictwie
Gwarancja bankowa to zabezpieczenie ustanowione na piśmie, na mocy którego bank zobowiązuje się zapłacić inwestorowi określoną sumę, jeśli wykonawca nie wykona zobowiązania umownego. Bank działa na zlecenie wykonawcy - to wykonawca płaci za wystawienie gwarancji.
Podstawowa cecha gwarancji bankowej to jej nieakcesoryjność. W odróżnieniu od poręczenia bank nie może podnosić zarzutów wynikających z umowy o roboty budowlane. To ważna różnica, której konsekwencje odczuwasz gdy inwestor decyduje się uruchomić zabezpieczenie.
Najpopularniejsza forma to gwarancja bezwarunkowa "na pierwsze żądanie". Inwestor może z niej skorzystać bez konieczności udowadniania, że wykonawca naruszył umowę. Wystarczy, że złoży odpowiednie żądanie do banku. To daje inwestorowi bardzo silną pozycję - i właśnie dlatego ta gwarancja bywa nadużywana.
Gwarancja wygasa z upływem terminu jej obowiązywania albo gdy inwestor uzyska wypłatę sumy gwarancyjnej. Dokument powinien zawierać: oznaczenie beneficjenta, rodzaj zdarzenia które zabezpiecza, okres i kwotę, warunki żądania zapłaty. Brakujące podpisy uprawnionych osób albo upływ terminu gwarancji to przesłanki do odmowy wypłaty przez bank.
Warto zadbać o to, żeby w gwarancji znalazł się zapis zakazujący przenoszenia praw z niej wynikających na osoby trzecie bez Twojej pisemnej zgody. To jeden z niewielu zapisów, który leży w Twoim interesie jako wykonawcy.
Gwarancja ubezpieczeniowa - czym różni się od bankowej
Gwarancja ubezpieczeniowa nie jest uregulowana ustawowo. W swojej konstrukcji przypomina umowę ubezpieczenia - zakład ubezpieczeń zobowiązuje się wypłacić określoną sumę gdy zajdzie przewidziany umową warunek, najczęściej niewywiązanie się wykonawcy z zobowiązań umownych.
Przed wystawieniem gwarancji ubezpieczyciel ocenia zdolność wykonawcy do ewentualnego zaspokojenia roszczenia regresowego na wypadek skorzystania z gwarancji przez inwestora.
Mechanizm działania gwarancji ubezpieczeniowej jest zbliżony do bankowej. Praktyczne różnice wynikają głównie z kosztów i dostępności - gwarancja bankowa jest droższa, ale często łatwiej ją uzyskać w dużych transakcjach.
Jak prawidłowo uruchomić gwarancję - forma i treść żądania
To sekcja dla inwestorów, ale wykonawca też powinien to znać - żeby wiedzieć na jakich błędach formalnych można oprzeć obronę.
Żądanie musi być złożone najpóźniej w ostatnim dniu obowiązywania gwarancji. Spóźnione zgłoszenie oznacza brak obowiązku wypłaty przez bank. Treść i forma żądania muszą odpowiadać warunkom określonym w dokumencie gwarancji.
Gwarancja bankowa jest dokumentem niezwykle sformalizowanym. Użycie odpowiednich sformułowań w wezwaniu do wypłaty ma kluczowe znaczenie. Jeśli bank odmówi wypłaty ze względu na braki formalne, a gwarancja w międzyczasie wygaśnie, inwestor nie może uzupełnić braków i ponownie żądać wypłaty.
Z drugiej strony Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że rzeczywista intencja oświadczającego nie może być uznana za nieważną ze względu na nieodpowiednie sformułowanie, jeśli adresat rozumie jej prawdziwy sens w świetle wszystkich okoliczności. Dokumenty przedstawiane wraz z żądaniem powinny być oceniane w kontekście całości sprawy.
Czy bank może odmówić wypłaty z gwarancji bankowej
Co do zasady - przy gwarancji bezwarunkowej "na pierwsze żądanie" - bank nie może odmówić wypłaty powołując się na zarzuty z umowy o roboty budowlane. Sąd Najwyższy ukształtował tę linię orzeczniczą już w latach 90. i jest ona konsekwentnie podtrzymywana.
Bank może podnosić wyłącznie trzy grupy zarzutów.
Zarzuty formalne: niewłaściwa reprezentacja, brakujące podpisy uprawnionych osób, upływ terminu gwarancji. Uwaga - jeśli w treści gwarancji nie znalazła się wzmianka, że wchodzi ona w życie pod warunkiem zawarcia umowy o roboty budowlane, inwestorowi przysługuje roszczenie o zapłatę sumy gwarancyjnej nawet jeśli zobowiązanie zabezpieczone gwarancją nigdy nie powstało lub wygasło.
Zarzuty osobiste: np. potrącenie roszczeń które bank posiada wobec inwestora.
Zarzuty oparte na treści umowy gwarancji: w niektórych przypadkach niedokładnie użyte zapisy gwarancji.
Jedynym zarzutem merytorycznym jaki bank może podnieść odmawiając wypłaty jest zarzut nadużycia prawa przez inwestora. To wąska furtka, ale istnieje.
Inwestor skierował żądanie do banku i twierdzisz, że nie ma do tego podstaw?
Działaj natychmiast, bo czas na uzyskanie sądowego zakazu wypłaty jest bardzo krótki.
Napisz: jk@mecenaskobylinski.pl Zadzwoń: +48 512 438 673
Inwestor nadużywa gwarancji - kiedy to możliwe i dlaczego
Szczególna siła gwarancji bezwarunkowej i małe pole manewru banku sprawiają, że niektórzy inwestorzy traktują ją jako sposób na uzyskanie dodatkowych pieniędzy - bez rzeczywistego uzasadnienia.
W końcowym okresie obowiązywania gwarancji może dojść do sytuacji, gdy inwestor na siłę doszukuje się uchybień w realizacji umowy albo kwestionuje usunięcie wad, żeby uruchomić zabezpieczenie mimo braku rzeczywistych podstaw. Zdarza się też, że żądanie wypłaty pojawia się w trakcie negocjacji między stronami - jako element nacisku.
Co dzieje się gdy bank mimo to wypłaci sumę gwarancyjną? Bank może dochodzić zwrotu od wykonawcy jako zleceniodawcy gwarancji, w tym roszczenia odszkodowawczego. Wykonawca zapłaci podwójnie - raz kosztem dobrze wykonanej roboty, drugi raz spłacając bank.
To nie jest scenariusz abstrakcyjny. Bogate orzecznictwo w tym zakresie pokazuje, że problem jest powszechny i realny.
Czy wykonawca może zablokować wypłatę z gwarancji bankowej
Możliwości są, ale wąskie. I wymagają błyskawicznego działania.
Pierwsza opcja: przekazanie bankowi argumentów uzasadniających odmowę wypłaty. Bank co do zasady nie ma możliwości dokonania merytorycznej oceny stosunku prawnego między wykonawcą a inwestorem, ale w skrajnych przypadkach - gdy nadużycie jest oczywiste - może odmówić wypłaty powołując się na art. 5 k.c. Sąd Najwyższy potwierdził, że gwarant który udzielił gwarancji bezwarunkowej i na pierwsze żądanie może uchylić się od spełnienia świadczenia, jeżeli żądanie beneficjenta stanowi nadużycie prawa.
Druga opcja: wniosek o zabezpieczenie w trybie postępowania zabezpieczającego - sądowy zakaz wypłaty kwoty przez bank. To silniejsze narzędzie, ale wymaga spełnienia określonych warunków. W postępowaniu zabezpieczającym wystarczy uprawdopodobnić roszczenie, a nie udowodnić. Ale samo zaprzeczenie zajściu okoliczności uzasadniających uruchomienie gwarancji nie wystarczy.
Co jest potrzebne żeby sąd wydał zakaz wypłaty? Orzecznictwo wskazuje na dwie przesłanki: po pierwsze uprawdopodobnienie, że zabezpieczony rezultat nie zaszedł, po drugie wykazanie że nadużycie uprawnienia po stronie inwestora ma charakter oczywisty. Oczywistość oznacza sytuację, w której każdy rozsądny uczestnik obrotu nie ma wątpliwości, że okoliczności wskazane przez inwestora w rzeczywistości nie zaszły.
Jeśli między stronami istnieje spór co do faktów - co do tego czy wady wystąpiły, kto za nie odpowiada - sądy co do zasady nie udzielają ochrony tymczasowej. Spór sam w sobie nie jest dowodem nadużycia.
Kiedy sąd wyda zakaz wypłaty z gwarancji - przegląd orzeczeń
Orzecznictwo jest niejednolite. Jedne sądy udzielają ochrony tymczasowej, inne odmawiają. Trzy sprawy pokazują różnicę.
Sprawa gdańska - korzystna dla wykonawcy. Inwestor zażądał wypłaty pełnej sumy gwarancyjnej pomimo należytego wykonania kontraktu i dokonania odbioru przedmiotu umowy - i zrobił to w trakcie negocjacji między stronami. Sąd Okręgowy udzielił zabezpieczenia w postaci zakazu przyjęcia przez inwestora środków z gwarancji. Sąd Apelacyjny podtrzymał to rozstrzygnięcie. Kluczowy argument: żądanie wypłaty zostało sformułowane w czasie gdy strony prowadziły negocjacje, a przedmiot kontraktu został wykonany i przekazany zamawiającemu. Sąd uznał, że nawet abstrakcyjny charakter gwarancji nie oznacza, że inwestor może korzystać z niej w sposób zupełnie dowolny - gwarancja ma cel i musi być z nim zgodna.
Sprawa krakowska - niekorzystna dla wykonawcy. Wykonawca kwestionował wady budynku Opery twierdząc, że wynikają z błędów projektowych. Opierał się wyłącznie na prywatnych ekspertyzach, których inwestor nie akceptował. Sąd odmówił zabezpieczenia. Stwierdził, że między stronami istnieje spór co do odpowiedzialności za wady i nie można na tym etapie przesądzić który ma rację. Brak zgody stron co do faktów wyklucza stwierdzenie oczywistości nadużycia.
Sprawa poznańska - niekorzystna dla wykonawcy. Doszło do opóźnienia w wykonaniu umowy - to było bezsporne. Sporne były przyczyny. Sąd stwierdził, że skoro nie można bez postępowania dowodowego przesądzić zasadności stanowiska którejkolwiek ze stron, nie można mówić o oczywistym nadużyciu prawa przez inwestora. Wniosek o zabezpieczenie oddalono.
Wyrok SA w Poznaniu z 2005 roku formułuje ogólną zasadę, która spina całe orzecznictwo w tej sprawie. Sąd stwierdził, że nadużyciem prawa jest realizacja przez inwestora uprawnień z gwarancji, które wykraczają poza ramy określone jej celem. Jednocześnie dostrzegł realne ryzyko, że uzależnienie wypłaty wyłącznie od żądania beneficjenta może prowadzić do wykorzystania gwarancji w innych celach niż zabezpieczenie gwarantowanego rezultatu. To ważne zdanie - bo pokazuje, że sądy dostrzegają problem i nie traktują abstrakcyjności gwarancji jako absolutu.
Wspólny mianownik tych orzeczeń jest jeden: im bardziej oczywiste nadużycie i im mniej spornych faktów, tym większa szansa na ochronę sądową. Jeśli kontrakt został wykonany i odebrany, a inwestor sięga po gwarancję "przy okazji" - masz argumenty. Jeśli między stronami toczy się spór co do wad i ich przyczyn - sąd najprawdopodobniej nie wyda zakazu.
Inwestor bezpodstawnie uruchamia gwarancję bankową?
Każda godzina zwłoki zmniejsza Twoje szanse na sądowy zakaz wypłaty. Działaj zanim bank przeleje pieniądze.
Zadzwoń: +48 512 438 673
Powiązane artykuły:
- Od jakich dokumentów inwestor może uzależnić zapłatę wynagrodzenia wykonawcy?
- Roboty dodatkowe bez aneksu - jak uzyskać zapłatę na podstawie bezpodstawnego wzbogacenia
- Jak dochodzić zapłaty od inwestora, gdy wykonawca nie płaci?
Wpis nie stanowi porady ani opinii prawnej w rozumieniu przepisów prawa oraz ma charakter wyłącznie informacyjny. Stanowi wyraz poglądów jego autora na tematy prawnicze związane z treścią przepisów prawa, orzeczeń sądów, interpretacji organów państwowych i publikacji prasowych. Autor wpisu nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne skutki decyzji podejmowanych na jego podstawie.
--
Kontakt:
512 438 673
